Robert Altman

ID
Kto: Robert Altman
Prawdziwe nazwisko: Robert Bernard Altman
Zawód: reżyser, scenarzysta, producent
Wykształcenie: katolicka podstawówka, katolickie liceum, Rockhurst High School, Wentworth Military Academy, Junior College
Data urodzenia: 20 lutego 1925
Miejsce urodzenia: Kansas City, Missouri, USA
Bliscy: matka Helen Altman, żona Lynda Carter

Portret

Robert Altman nie bez przyczyny uchodzi za największego demaskatora i obrazoburcę Hollywoodu. Bezkompromisowy, znany ze swych radykalnych poglądów, z dużym zacięciem satyrycznym, obnaża w swych filmach głupotę amerykańskiego społeczeństwa. Ze szczególną lubością pastwi się nad rozmaitymi elitami, powszechnie uznawanymi za nietykalne. Mimo że wciąż obraża i prowokuje, wprost wyszydzając pozorny blichtr, splendor i szyk fabryki snów czy świata mody, pozostaje reżyserem, o angaż u którego zabiegają najbardziej topowe gwiazdy. Chociaż przekroczył już osiemdziesiątkę, wydaje się, że nie zamierza przejść na emeryturę.

Ten niepokorny indywidualista pozując do zdjęć, chętnie wchodzi w rolę hipnotyzera. Jego portrety przykuwają uwagę, magnetyzując obserwatora, niespokojnym demonizmem spojrzenia. Swoje wystudiowane wizerunki opatruje zazwyczaj autorskimi komentarzami na temat własnej twórczości. Z uporem maniaka powtarza, że nie interesuje go robienie filmów, które poruszą i zadowolą masy, albo że potępia komercję i samozadowolenie. Za fenomen należy więc uznać fakt, że filmy tak zdeklarowanego outsidera oglądają tłumy.

Jeden z największych hollywoodzkich prześmiewców urodził się 20 lutego 1925 roku w Kansas City w stanie Missouri. Trudno pisać o jego biografii, bo zadbał o to, by niewiele informacji o jego prywatnym życiu przedostało się do prasy. Wiemy, że ojciec był agentem ubezpieczeniowym; naukę Robert rozpoczął w szkole katolickiej, potem związał się z wojskiem. Studiował inżynierię na University of Missouri. Podczas II wojny światowej służył w lotnictwie. Był pilotem B-24. Po wojnie pracował w rodzinnym mieście jako dziennikarz, a także producent filmów dokumentalnych, instruktażowych oraz reklamówek.

Zadebiutował w 1954 roku dokumentem The Builders. Rok później nakręcił swoją pierwszą fabułę The Delinquents (Przestępcy) o gangach młodzieżowych, a następnie dokument o kultowym aktorze The James Dean Story (1957). Filmy te na tyle spodobały się Alfredowi Hitchcockowi, że pomógł mu dostać pracę w telewizji, dla której robił kolejne odcinki popularnych serii: Alfred Hitchcock przedstawia, Bonanza i wielu innych oraz realizował własne pomysły, m.in.: Nightmare in Chicago (1964). Równocześnie nie rezygnował z własnej kariery filmowej, kręcąc przeważnie u producentów niezależnych. W 1967 sprawdził się jako reżyser z kręgu s.f. filmem Countdown.

Hollywood stanął przed nim otworem w 1970 roku, kiedy M.A.S.H (1969; tytuł jest skrótem od - Mobile Army Surgical Hospital) stał się hitem roku, zdobywając Złotą Palmę w Cannes i Oscara za scenariusz. Film ten utrzymany w konwencji ociekającej krwią, tryskającej sprośnym humorem, politycznej groteski, opowiadał o losach personelu wojskowego amerykańskiego szpitala polowego, leżącego kilka mil za linią frontu koreańskiego. Mieszał się w nim skrzący się dowcipem rys komediowy z silnym tonem demaskatorsko-szyderczym. Sympatię widzów budziły poczynania bohaterów (grali ich m.in. Donald Sutherland, Elliot Gould, Sally Kellerman), którzy pragnąc odreagować bestialstwo i absurd wojny, przybierali maskę rubasznego błazeństwa i cynizmu. Byli prości i bardzo ludzcy, pełni wad, a przez to łatwo się było z nimi utożsamić. Niewykluczone, że właśnie możliwość tak bezpośredniej identyfikacji sprawiła, że M.A.S.H. stał się wielkim przebojem kasowym. Również w warstwie formalnej był on nowatorski. Jego fabuła nie rozwijała się bowiem w sposób płynny, lecz skonstruowana była z epizodów. Podobnie budowana fabuła będzie charakteryzowała większość kolejnych, znaczących filmów Altmana.

Złoty okres swej twórczości rozpoczął Altman od zdemaskowania szablonów, według których konstruowano na wskroś amerykańskie westerny w McCabe i pani Miller z 1971 roku, z Warrenem Beaty i Julie Christie. Dwa lata potem nakręcił jeden z najbardziej cenionych w jego dorobku filmów Długie pożegnanie, będący adaptacją powieści Raymonda Chandlera. Tym razem z subtelnym wyczuciem zweryfikował mit prywatnego detektywa, wylansowany przez Humphreya Bogarta, czyli outsidera stanowiącego ostoję ładu moralnego i sprawiedliwości. Jego Marlowe nie jest wcale aż tak szlachetny ani wolny od egoizmu. Zaś w Złodziejach jak my (1974) odarł z aury niezwykłości postać gangstera.

Największy rozgłos przyniosły mu jednak mistrzowskie pod względem konstrukcji, zazwyczaj oparte na mozaikowej kompozycji, filmowe freski. W Nashville z1975 roku stworzył ironicznie zabarwiony, socjologiczno-muzyczny przekrój Ameryki tego czasu. W zrealizowanym trzy lata potem Dniu weselnym, m.in. z Geraldine Chaplin i Mią Farrow, podważał uświęcone tradycją rytuały i konwenanse oraz tandetną widowiskowość amerykańskiego sposobu życia. Zaś we Trzech kobietach (1977), z Shelly Duval, Sissy Spacek i Janice Rule, mającym formę filmowego eseju, sportretował kobiety pragnące żyć niezależnie. Pełną panoramę amerykańskiego społeczeństwa lat 90. zaprezentował w Na skróty z 1993 roku, opowiadającym historię kilku dni z życia dwudziestu kilku osób, których łączy jedynie fakt, że są mieszkańcami Los Angeles. Reżyser specjalizujący się w tworzeniu socjologicznych obrazów, sprawnie przedstawił w tym filmie całą galerię typów ludzkich, granych przez topowe hollywoodzkie gwiazdy, wywodzących się z różnych kręgów społecznych, zaplątanych w skomplikowane życiowe układy. Na skróty zamknęła niemal apokaliptyczna sekwencja wielkiej plagi owadów. Film ten przyniósł reżyserowi nominację do Oscara.

Za niewątpliwy fenomen należy uznać fakt, że jedną ze swych nominacji do Oscara Altman zawdzięcza filmowi Gracz, w którym w zjadliwej satyrze kalał własne gniazdo, wprost ośmieszając i obrażając Hollywood. W obrazie tym bezpardonowo rozliczył się z panującymi tam mechanizmami produkcji, a przy okazji zdyskredytował wszechobecny mit fabryki snów, przedstawiając losy pozbawionego skrupułów, intryganckiego karierowicza (Tim Robbins) na tle hollywoodzkiej śmietanki. Film ten uhonorowany został także w Cannes dwiema nagrodami: za reżyserię i dla najlepszego aktora. Kolejną wielką prowokacją, podszytą kpiną, było Pret-a-porter z 1995 roku, gdzie krytycznej ocenie poddany został świat mody. Film ten wyraźnie polemizował z utartą powszechnie opinią, że projektowanie mody jest sztuką. Za niewątpliwy jego atut należy uznać po mistrzowsku odmalowany charakter targowiska próżności, jakim jest tydzień wielkich paryskich pokazów mody. W filmie tym obok takich gwiazd ekranu jak Sophia Loren czy Lauren Bacall, wystąpili grając samych siebie najwięksi kreatorzy mody i supermodelki oraz szukająca szczęścia za oceanem nasza Kasia Figura.

Lata 90. zaowocowały też filmami nieco lżejszego kalibru. W 1996 Altman nakręcił Kansas City, gdzie w synkopowanym rytmie jazzu snuł opowieść o miłości, zbrodni i polityce. Dwa lata później powstał pierwszy w jego dorobku thriller Fałszywa Ofiara, będący adaptacją powieści Johna Grishama (m.in. z Kennethem Branaghem i Robertem Downeyem Jr). Przedstawiał on losy odnoszącego sukcesy prawnika, którego przypadkowo spotkana, tajemnicza kobieta wciąga w świat intryg i obsesji. Dekadę tę zamyka, zrealizowany w doborowej obsadzie, komediowy kryminał Kto zabił ciotkę Cookie? (1999), opowiadający o rodzinie, która, pozorując morderstwo na tle rabunkowym, pragnie zatuszować skandal, mogący wybuchnąć na skutek niewyjaśnionej śmierci nestorki rodu.

Nowe stulecie Robert Altman rozpoczął filmem Doktor T. i kobiety, który przedstawia kłopotliwe dzieje "pięknego" ginekologa (w tej roli Richard Gere), nie mogącego wprost opędzić się od kobiet... Potem przyszedł znakomity, zainspirowany klasycznym filmem Jeana Renoira z 1939 roku Zasady gry, Gosford Park i kolejna nominacja do Oscara. Honorową nagrodę Akademii za całokształt twórczości Altman odebrał w 200r roku.

Robert Altman, mimo maski prowokatora i szydercy, jest idealistą wierzącym głęboko w sztukę jako samoistną i najwyższą wartość. Chociaż wyznając zasadę, że: "Filmy nie bywają chybione, to chybia publiczność", zupełnie się nie liczy ze zdaniem widza, pozostaje reżyserem, którego filmy są lubiane i z niepokojem wyczekiwane.

Anetta Łyżwa

Wybrana filmografia

2006 A Prairie Home Companion
2003 The Company
2001 Gosford Park
2000 Dr T i kobiety (Dr. T and the Women)
1999 Kto zabił ciotkę Cookie? (Cookie's Fortune)
1998 Fałszywa ofiara (The Gingerbread man)
1997 Pistolet (Gun)
1996 Kansas City
1994 Pret-a-Porter
1993 Na skróty (Short Cuts)
1992 Gracz (The Player)
1990 Vincent i Theo (Vincent & Theo)
1982 Wróć, Jimmy Deanie (Come Back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean)
1980 Popeye
1979 Kwintet (Quintet)
1978 Dzień weselny (A Wedding)
1977 Trzy kobiety (3 Women)
1976 Buffalo Bill i Indianie (Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson)
1975 Nashville
1974 Kalifornijski poker (California Split)
1974 Złodzieje jak my (Thieves Like Us)
1973 Długie pożegnanie (The Long Goodbye)
1972 Obrazy (Images)
1971 McCabe i pani Miller (McCabe & Mrs. Miller)
1970 MASH (M.A.S.H.)
1968 Countdown
1965 The Long, Hot Summer
1964 Nightmare in Chicago
1957 The James Dean Story
1957 The Delinquents
1954 The Builders

Najlepsze strony

http://www.robertaltman.com/

Galeria Foto