Lina Wertmueller

ID

Kto: Lina Wertmueller
Prawdziwe nazwisko: Arcangela Felice Assunta Wertmueller von Elgg Spagnol von Brauchic
Zawód: aktorka, reżyserka, scenarzystka
Data urodzenia: 14 sierpnia 1928
Miejsce urodzenia: Rzym, Włochy
Bliscy: mąż Enrico Job, córka Maria Zulima Job

Portret

O swojej twórczości powiedziała przed laty: "Moje filmy są rozmyślnie prowokacyjne, zamierzam poruszać problemy i zostawiać je otwarte. Moim celem jest - prowokować i dyskutować". Swoimi artystycznymi prowokacjami reżyserka zyskała miejsce w panteonie największych indywidualności włoskiego kina. Krytycy dostrzegali jej artystyczne związki z filmami Federica Felliniego (skłonność do barokowości i ekstrawagancji), Vittoria De Siki (sposób pokazywania biedy i ludzkiego cierpienia), Valeria Zurliniego (prezentowanie przeżyć bohaterów aż do granic ekshibicjonizmu), Luigiego Zampy (ironiczna obserwacja codzienności), Sergia Leone (pastisz kina gatunków) oraz Marca Ferreriego (celowe epatowanie obscenicznością). Lina Wertmueller to socjalistka, feministka, wieczna buntowniczka, która wielokrotnie krytyków i publiczność wprawiała w konsternację. Ale to również oryginalna autorka filmowa. A także pierwsza kobieta reżyser nominowana do Oscara.

Arcangela Felice Assunta Wertmueller von Elgg Spagnol von Brauchic przyszła na świat w Rzymie 14 sierpnia 1928 roku w rodzinie arystokratycznej pochodzącej ze Szwajcarii. Lina od dziecka była buntowniczką. Przeciwstawiała się zarówno rodzinie (choć ojca, znanego adwokata, podziwiała za jego antyfaszystowską działalność), jak i wszelkim ograniczającym jej wolność instytucjom - kilkanaście razy usunięto ją z różnych szkół katolickich. Po zakończeniu liceum zdecydowała się na studia aktorskie. Wstąpiła do Akademii Teatralnej prowadzonej przez Piera Scharoffa, gdzie zainteresowała się metodą Stanisławskiego. Po studiach rozpoczęła pracę w teatrze - najpierw lalkowym, z którym jeździła po prowincji; w roku 1951 założyła teatr awangardowy, w którym była autorką, reżyserką i aktorką.

Jej przygoda z filmem zaczęła się, kiedy na premierze Słodkiego życie poznała Felliniego. Wielki reżyser zaprosił ją do współpracy przy swoim kolejnym dziele - Osiem i pół . Rok później Wertmueller pokazała szerokiej publiczności swój debiutancki obraz Bazyliszki - opowieść o grupie młodych mieszkańców małego południowowłoskiego miasteczka. Artystkę w tej pracy wspierali znakomici koledzy: operator Gianni di Venenzo, kompozytor Ennio Morricone oraz montażysta Ruggero Mastroianni (młodszy brat słynnego Marcella). W 1965 reżyserka zrobiła nowelowy "manifest włoskiego kina feministycznego" Jeśli pozwolicie, tym razem porozmawiamy o mężczyznach - "odpowiedź" na komedię Ettore Scoli Jeśli pozwolicie, to porozmawiamy o kobietach. Ale "złoty okres" w kinie Wertmueller nastąpił w latach 70. W tandemie ze swoim mężem, wybitnym kostiumologiem Enrico Jobem, zrealizowała Urażony honor hutnika Mimi (1971) oraz Miłość i anarchię (1972) - filmy, w których w pełni ukształtował się "autorski charakter pisma" reżyserki, ukazującej problematykę polityczną i historyczną przez pryzmat miłosnych i erotycznych perypetii bohaterów. Główne role w obu tytułach Wertmueller powierzyła parze swoich ulubionych aktorów: Mariangeli Melato i Giancarlo Gianniniemu (z którym współpracowała przy większości swoich produkcji). W 1976 powstał obraz Pasqualino Piękniś - historia neapolitańskiego cwaniaka, który znalazł się w nazistowskim obozie koncentracyjnym i aby uniknąć śmierci, próbuje uwieść rządzącą obozem okrutną Frau. Film wzbudził wiele kontrowersji (reżyserka niemal dokumentalny obraz obozowego życia przełamała karykaturą i makabreską), ale został nominowany w czterech kategoriach do nagrody Akademii (w tym dla najlepszego reżysera, najlepszego obrazu zagranicznego oraz najlepszego aktora [Giannini] w roli pierwszoplanowej).

Jedną z cech charakterystycznych kina Liny Wertmueller stały się długie, celowo grafomańskie tytuły, jak Porwani zrządzeniem losu przez wody lazurowego sierpniowego morza (1974), Koniec świata w naszym zwyczajnym łóżku, pewnej nocy i w strugach deszczu (1978), Krwawe zajście pomiędzy dwoma mężczyznami z powodu pewnej wdowy. Podejrzewa się przyczyny polityczne (1978), Traf losu czyhający za węgłem niczym zabójca na drodze (1983) czy Letnia noc o greckim profilu, migdałowych oczach i zapachu bazylii (1986). To również wyraz niepokornego charakteru autorki, jej chęci ciągłego "szczypania" widzów, konfrontowania ich z poważnymi tematami ukazanymi w przerysowanej, barokowo przesadnej, a nawet kiczowatej formie. Wertmueller - dziś prawie osiemdziesięcioletnia - przez całe swoje twórcze życie była aktywna na wielu polach. Reżyserowała nie tylko w teatrze i kinie, ale i realizowała filmy telewizyjne, dokumentalne oraz reklamowe, pisała książki i scenariusze. Między innymi ta niepoprawna prowokatorka była współscenarzystką słynnej filmowej biografii św. Franciszka z Asyżu Brat słońce, siostra księżyc w reżyserii Franco Zeffirellego.

Marta Miś

Wybrana filmografia

1989 W pewną noc, w świetle księżyca (In una notte di chiaro di luna)
1986 Notte d'estate con profilo greco, occhi a mandorla e odore di basilico
1984 Sotto... sotto... strapazzato da anomala passione
1981 E una domenica sera di novembre
1978 La Fine del mondo nel nostro solito letto in una notte piena di pioggia
1978 Krwawe zajście... (Fatto di sangue fra due uomini per causa di una vedova. Si sospettano moventi politici)
1976 Pasqualino Piękniś (Pasqualino Settebellezze)
1974 Dobrze znaczy źle (Tutto a posto e niente in ordine)
1974 Porwani zrządzeniem losu przez wody lazurowego sierpniowego morza (Travolti da un insolito destino nell'azzurro mare d'agosto)
1973 Miłość i anarchia (Film d'amore e d'anarchia, ovvero 'stamattina alle 10 in via dei Fiori nella nota casa di tolleranza...)
1972 Urażony honor hutnika Mimi (Mimí metallurgico ferito nell'onore)
1965 Jeśli pozwolicie, tym razem porozmawiamy o mężczyznach (Questa volta parliamo di uomini)
1963 Bazyliszki (I basilischi)

Najlepsze strony

http://www.linawertmuller.com/

Galeria Foto