Jacques Rivette

ID

Kto: Jacques Rivette
Prawdziwe nazwisko: Pierre Louis Rivette
Zawód: reżyser, scenarzysta, krytyk
Data urodzenia: 1 marca 1928
Miejsce urodzenia: Rouen, Francja

Portret

Kiedy w 1959 roku na ekrany wszedł pełnometrażowy debiut Francois Truffauta, Czterysta batów, uważni widzowie na pewno zwracali uwagę, że w jednej ze scen Antoine wybiera się z rodzicami na film Paryż należy do nas. Nie byłoby w tym nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że ów wzmiankowany tytuł to debiut innego nowofalowca i krytyka z "Cahiers du Cinema", Jacques'a Rivette'a. Debiut, który światło dzienne ujrzał dopiero w 1961 roku, czyli dwa lata po premierze Czterystu batów...

Jacques Rivette urodził się 1 marca 1928 roku w Rouen. W roku 1949 przeniósł się do Paryża, gdzie udzielał się w klubach filmowych działających w Dzielnicy Łacińskiej. Naturalne więc było, że przystał do grupy młodych krytyków filmowych związanych z prowadzonym przez Andre Bazina magazynem "Cahiers du Cinema". Od początku łączył dwie pasje - krytyka i filmowca. W latach 1963-1965 piastował nawet funkcję redaktora naczelnego ""Cahiers". Kręcił filmy amatorskie, a w 1956 roku zrobił 28-minutowy obraz Le Coup du berger, który jego koledzy z "Zeszytów" uznali za pierwszy profesjonalny film Nowej Fali. Ta opowieść o miłosnym trójkącie (jej niejednoznaczny tytuł Tadeusz Lubelski przełożył jako Ruch kochanka) zrealizowano za minimalne pieniądze z pomocą przyjaciół. Planem filmowym zostało mieszkanie Claude'a Chabrola, a - obok aktorów profesjonalnych, jak Jean-Claude Brialy - wystąpili znajomi nowofalowcy, m.in. Jacques Doniol-Valcroze, Jean-Luc Godard, Francois Truffaut i Chabrol oczywiście.

Na szansę na długometrażowy debiut Rivette czekał jednak kolejne dwa lata, a rozpoczęta jeszcze w roku 1958 produkcja przeciągnęła się o kolejne dwa. Budżet filmu Paryż należy do nas znacznie przekraczał środki, którymi dysponował reżyser, ale i przerastał budżety innych nowofalowych debiutów. Z pomocą Rivette'owi przyszedł autor wzmiankowanych na początku Czterystu batów, który po sukcesie swojego obrazu (otrzymał na festiwalu w Cannes nagrodę za reżyserię) został koproducentem Paryża.... W filmie, który wszedł na ekrany w 1961 roku, było już doskonale widać cechy charakterystyczne dla późniejszej twórczości Jacques'a Rivette'a - obok Godarda i Rohmera najbardziej konsekwentnego spośród twórców Nowej Fali. Począwszy od tych "organizacyjnych": film trwał 140 minut, a więc przekraczał standardowy czas projekcji, a skończywszy na "formie i treści" - inscenizacji zbliżonej do teatralnej, eksperymentach narracyjnych, wątku przenikania się sztuki i życia, a także motywach tajemnicy i spisku.

Problemy z Paryż należy do nas były antycypacją przyszłych kłopotów Rivette'a z dystrybucją filmów. Właściwie większość jego obrazów miała trudności. Powodem było albo wydłużanie metrażu filmów, które uniemożliwiało wyświetlanie ich w kinie (przykładem skrajnym jest zrealizowany w 1971 roku 13-godzinny Out One, skrócony do czterogodzinnej wersji Out One: Spectre), albo problemy z cenzurą, np. Zakonnica - drugi, oparty na powieści Diderota film Francuza, "przepadł" ze względu na swą antyklerykalną wymowę. Lecz najbrutalniej została potraktowana Miłość szalona - historia małżeństwa, które przygotowuje wspólnie "Andromachę" Racine'a, będąc zarazem bohaterami telewizyjnego dokumentu. Film według zamierzenia autora trwał 250 minut, skrócony zaś przez dystrybutora do półtorej godziny w kinach poniósł sromotna klęskę.

Mimo ciągłych potyczek z producentami i dystrybutorami, Jacques Rivette w latach 80. i 90. wciąż robił kino autorskie. Wierny swojemu stylowi poruszał się w różnych gatunkach filmowych. I tak w 1981 nakręcił dramat kryminalny Merry-Go-Round z Marią Schneider w roli głównej. Rok później zrealizował komedię fantastyczną z Paryżem w tle, Le Pont du Nord, a w 1984 swoisty traktat o teatrze i filmie, czyli Miłość na ziemi. Inspiracji szukał również w literaturze XIX-wiecznej, dzięki temu powstał obraz Hurlevent na motywach "Wichrowych wzgórz" Emily Bronte oraz jeden z najbardziej uznanych, a zarazem najbardziej niezwykłych filmów Rivette'a - oparta na powieści Balzaca Piękna złośnica.

Ten ostatni film - historia starego malarza, który spotyka modelkę, ucieleśnienie balzakowskiej "Pięknej złośnicy" - to studium powstawania dzieła sztuki. Grany przez Michela Piccoli malarz pod wpływem młodej dziewczyny na nowo budzi się do życia i pracy. Podobnie w dzieło angażuje się Marianne. Przez cztery godziny obserwujemy żmudny proces twórczy, widzimy kolejne szkice, poszukiwanie idealnej pozycji, wreszcie wraz z modelką zaczynamy odczuwać niewygodę i ból. Ale arcydzieło Rivette'a to nie tylko zapis tego jak obraz się rodzi. To również opowieść o ludziach, o specyficznej bliskości i zależności między artystą a jego muzą, o zazdrości, która rodzi się u ich bliskich, a także o niespełnieniu - nawet wówczas, gdy tworzy się arcydzieło.

W Pięknej złośnicy rolę Marianne zagrała Emmanuelle Beart. Reżyser, chętnie powracający do ulubionych aktorów, powierzył jej również rolę w swoim ostatnim filmie Historia Marii i Juliena. W tym obrazie pięknej Francuzce partnerował Jerzy Radziwiłowicz, dla którego było to już drugie spotkanie z Rivette'em. Pierwszym filmem, w którym zagrał (u boku Sandrine Bonnaire, gwiazdy obu części Dziewicy Joanny) była Sekretna obrona. W wywiadzie udzielonym miesięcznikowi "Kino" w 2004 roku Radziwiłowicz opowiadał: "Aktorzy francuscy traktują udział w filmie Rivette'a jako nobilitację. Na planie ciągle można spotkać tych samych ludzi - operatora, scenarzystów, nawet pion techniczny. Pracuje się wśród przyjaciół. Rivette mówi, że wraca do aktorów, z którymi spotykał się wcześniej, ale tylko wtedy, kiedy ma dla nich zupełnie nową, często nietypową propozycję. [...] Na planie patrzyłem na niego z podziwem - był w znakomitej formie, błyskotliwy".

Marta Miś

Wybrana filmografia

2003 Historia Marii i Juliena (Histoire de Marie et Julien)
2001 Kto wie? (Va savoir)
1998 Sekretna obrona (Secret defense)
1995 Haut bas fragile
1994 Dziewica Joanna cz. II, Więzienie (Jeanne la Pucelle II, Les prisons)
1994 Dziewica Joanna cz. I, Bitwa (Jeanne la Pucelle I, Les batailles)
1991 Piękna złośnica (La Belle noiseuse)
1988 Banda czterech (La Bande des quatre)
1985 Hurlevent
1984 Miłość na ziemi (L'Amour par terre)
1982 Le Pont du Nord
1981 Merry-Go-Round
1976 Noroit
1976 Duelle
1974 Celine i Julie płyną statkiem (Celine et Julie vont en bateau)
1972 Out One: Spectre
1971 Out One
1969 Miłość szalona (L'Amour fou)
1966 Zakonnica (La Religieuse)
1960 Paryż należy do nas (Paris nous appartient)
1956 Le Coup du berger

Najlepsze strony

http://www.sensesofcinema.com/contents/directors/03/rivette.html
http://www.allocine.fr/personne/fichepersonne.html?cpersonne=2314
http://nezumi.dumousseau.free.fr/rivette.htm

Galeria Foto